Politika Ve Strateji

Azerbaycan-Ermenistan Savașı

Ilk savașların tarihi tam olarak 1917 Bolșevik Ihtilalinden Sonra milis kuvvetlerle bașlamıștır. Daha Sonra Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti kuruldu. 1920’de Erivan’ın da bağımsızlığını kazanması Ile iki devletli savaș bașladı.
Dağlık Karabağ


60 yılı așkın bir süre Azerbaycan’a bağlı olan Dağlık-karabağ Sovyetler birliğinin dağılması Ile sıcak çatıșma alanı oldu. Ilk olarak 1987 yılında Çardaklıdaki Ermeniler isyan edip Ermenistan’a bağlanmak istediklerini bildirdiler. Olaylar esnasinda Ermenistan’daki Azerilere baskıların artması Ile göçlerin bașlamasına neden oldu. Bu olaylar yașanırken Karabağdaki Ermenilerde Ermenistan’ a bağlanmak istediklerini bildirdiler. Istekleri Bakü tarafından reddedildi. Dağlık Karabağ özerk bölgesi temsilcileri bir oylama düzenledi Ermeni asıllı temsilciler Ermenistan’ a bağlanma yönünde oy kullandı. Aynı zamanda Ermeni diasporası Rus desteğinin onlarla olduğunu milyonlarca kișinin sokaklara dökülüp onları istediğini ve haklı olduklarını Ilan etti. Olaylar neticesinde :
Sumgayıt Pagromunda 31 kiși hayatını kaybetti. Ermenistanda Karen Demirciyan, Azerbaycanda komran Bagirov yönetimden çekildi ancak olaylar durmadı.

12 ocak 1989
Dağlık Karabağ doğrudan Moskovaya bağlandı. 4 ay çatıșma yașanmadı. Mayıs itibari Ile çatıșmalar yeniden bașladı.

1990 yılında Ermenistanda Ermeni Ulusal Hareketi mecliste çoğunluğu sağladı aynı zamanda Azerbaycanda Azeri Halk Cephesi kuruldu iki partide diğer devlete karșı politikalar benimsedi.
SSCB 28 Kasımda bölgeden çekilince bölge yeniden Azerbaycan kontrolune geçti. Ancak Erivan bölgenin kendilerine bağlandığını Ilan etti. Geronbay/șaumyan bölgesindeki Ermeniler gönderildi. Ancak bu Ermeniler silahlanıp geri döndü ve çatıșmaya bașladı. Azeriler ise Azerbaycan’a göç etmeye devam etti. 88 Ermeni’nin ölmesi Ile sonuçlanan gösteriler düzenledi.

29 Ocak 1990
29 bin Sovyet askeri birliği Bakü ve Karabağa sevk edildi. Ermenistan bölgenin kendi kararını vermesini istedi ve çatıșmalar yeniden bașladı. Ağustos ayında Ermeni çeteler Azerbaycanın kuzeyindeki 8 köye baskın düzenledi. Ordu müdahale etti ve çok sayıda kiși öldü.
1991 yılında çatıșmalar devam etti. Ermeni tarafı düzensiz devlet destekli milislerle ilerlerken Bakü Moskova desteği Ile adım atıyordu. Ilk bahar ve yazın Azeri-moskova ortak polis devriyesi göreve bașladı. Kimlik kontrolleri yapıldı ve olaylarla ilgisi olan 24 köy boșaltıldı. Köylüler silahlanıp geri donüp polis Ile çatıștı bir çok kiși öldü.
Kasım ayında Karabağın otonom statüsü kaldırıldı ve yerel yönetimlere yetki verildi.

10 Aralık 1991
Dağlık Karabağda düzenlenen referandumda bağımsızlık kararı çıktı.

6 Ocak 1992
Dağlık Karabağ bağımsızlığını Ilan etti.

Hocalı Katliamı


Sovyetler birliğinin dağılması Ile șubat 1992’de karabağdaki Ermeniler soykırıma bașladı. Ilk olaylar Hocalı kasabasında gerçeklești. Azerbaycan kaynakları 366. Muhafız motorize alayının desteği Ile 106 kadın ve 83 çocuğun bulunduğu 603 kișinin öldürüldüğünü binlerce kișinin yaralandığını belirtmistir. Geriye kalan binlerce kiși Azerbaycan’a göç etmek için karlı dağlara yönelmiș çoğu kișinin kaçarken elleri ayakları soğuktan kangren olmuș kesilmiștir. Bir gazeteciye göre bir günde 1300 kiși öldürülmüș Katliam yol boyu devam etmis ve 12 km uzunluğundaki mesafe ölülerle dolmuștur. Çocuklarin kafa derisi yüzülmüș, hamile kadınların karnı deșilmiș, genç kızların göğüsleri peynir gibi doğranmıștır.
Daha Sonra düzenli birlikler olușturan Ermeniler mayıs ayında Sușa ve Laçin’i ele geçirmiștir.

Haziran 1992
Azerbaycan taaruz kalktı Ağdere ve șaumyan alınmasına rağmen çok geçmeden tekrar kaybedildi bununla kalmayan Ermeniler Kelbecerin kuzeyini de ele geçirdi.

16 haziran 1993
Albay Süret Hüseyinov bașarısızlığın nedeni görülüp görevden alındı buda iyice düzeni bozulan Azeri birliklerin daha da bozulmasına ve karmașaya düșmesine neden oldu. Hüseyinov’un bașlattığı isyan neticesinde Ebulfez Elçinbey görevinden istifa etti Haydar Aliyev bașa geçti.

Savașın akıșı ve iddiaların kronojik sıralaması:

27 șubat-05 mayıs 1993’te Dağlık karabağ ermeni güçleri Kelbecer’i ele geçirdi.

16 nisan 1993 ateșkes Ilan edildi.
BMGK 822 nolu karar Ile tarafları Kelbecer’i boșaltmaya davet etti.
Rusya-Abd-Türkiye taraflara barıș planı sundu iki tarafta kabul etti. Ancak karabağ ermenileri bu anlașmanı reddetti.
Azerbaycan’ın Kaos içinde olduğunu gören ve bundan faydalanmak isteyen Ermeniler ateșkesi ihlal edip Ağnam’a harekat düzenledi. 23 temmuz da Ağnam ișgal edildi. Ardından Cebraili, kubatlı ve Zengilan ișgal edildi. Avrupalı bir gazeteci gözlemlerini bir savaștan çok Ermeniler silahlı turizm yapıyor gibi hiçbir direnișle karșılașmıyorlar diye aktarmıștır.

1993 son ayları
Azerbaycan saldırıya kalktı kuzeyde belli cephelerde üstünlük sağladı ancak 5-8 bin arasında kayıp Verdi. Sonrasında operasyon bașarısızlıkla sonuçlandı.
27 șubat-05 mayıs 1994
Taraflar kırgızistanda bir araya geldi. 2 ay Sonra ateșkes imzalandı.

Aralık 1994
Avrupa güvenlik konseyi 3 bin kișilik çok uluslu askeri birliği konumlandırma kararı aldı.

Ermeni Iddiaları:
27 șubat 1989,da Azeri grubun Ermeni apartmanlarına saldırdığını iddia etti. Ancak yapılan araștırmada saldırıyı bağımsızlık yanlısı Ermenilerin karșı görüșlü Ermenilere yönelik yaptığı anlasılmıștır. 26 ermeni ve 6 Azeri bu saldırıda ölmüștür. Görgü tanıkları ise en az 200 kișinin öldüğünü belirtmiștir.

Kirovabad Pogromu
Diğer bir iddia kasım 1988 de Azerilerin kirovabadda Ermenileri hedef aldığı ve çok sayıda ölünün olduğu ancak yapılan araștırmada ölü kimse bulunamamıștır.


Arif Yunusof’un iddiasına göre Ekspress-khrokik gazetesine verdiği demeçte kasım 1998’de Ermenistan Cumhuriyeti’nin Kugark kentinde Azerilere saldırılmıș 21 Azeri öldürmüș 12 si yakılmıștır.

Bakü katliamı
Bir diğer Ermeni iddası 13-20 ocak 1990’da Baküde Ermenilere saldırılmıș 48-66 kiși öldürülmüștür.

Kara ocak :
1989’da Azerbaycan Ermenistan a Kara, deniz ve Hava ambargosu uygulamıș Ermenistan ekonomisi șoka uğramıștır.

Ocak 1990 da Bakü de halk ermeni tacizlerine sessiz kalan Moskovayı protesto etmek için sokağa çıkmıș. Gorbaçov çoğunluğu Ermeni kökenli olan bir birlik yollamıș binlerce Azeri ve 8 MDV askeri ölmüștür.

Kaltsa Harekatı
Temel amaç Ermeni milisleri silahsızlandırmakken aykırı bir șekilde sovyet askerleri ( sovyet 4.ordusuna bağlı 23.motorize piyade tümeni) Azerilerin bulunduğu Oman ve ordu birlikleri Saumyandaki 24 koyü boșaltmıștır. silahlarin olduğu yeri bildikleri halde almamıștır.

Ağdaba saldırısı
8 nisan 1992
En az 21 sivil ölmüș 60 kiși yaralanmıștır. Bir baska kaynak 99 Azerinin öldüğü 140 kișinin yaralandığını söylemiștir.

Maragha saldırısı
10 Nisan 1992
Iddialara göre Maragha köyüne saldıran Azeri kuvvetleri 45 kișinin ölümüne sebep olmuștur.

Tahran görüșmesi

8 mayısta görüșme sağlanmıș ve ateșkesin temeli atılmıștır.

1993 Yaz taaruzu
Azerbaycanın siyasi karıșıklığından faydalanan Ermenistan 28 Haziranda Mardakenti, 23 temmuz da Ağdam’ı ele geçirmiștir. 29 temmuz da BMGK 853 sayılı kararla Ermenistanı kınadı ve geri çekilmesini istedi. Ermenistan fuzuli, Cebrail, Kubatlıyı ele geçirdi.

1993 Güz taaruzları
Eylül ayında iki taraf gizli bir șekilde moskovada bir araya geldi. 14 elimde BMGK 874 sayılı karaı Ile Ermeni güçlere ișgal ettigi yerlerden çekilme çağrısı yapıldı. Takvim belirlendi ancak Ekimde Ermeniler Zenglian ve Goradiz kasabalarını ișgal etti. 12 kasım da BMGK 884 Sayılı karar Ile bunu kınamıștır.
1993-94 kıș taaruzu
Azerbaycan kuvvetleri yoğun insan dalgası Ile süpriz baskınlar yapmıș ilk bașlarda etkili olsada Sonra bașarısızlıkla sonuçlanmıștır.

Türkiye-Nahçıvan
Ermeni kuvvetleri Nahçıbvana yönelince Tansu Çiller Ermenileri uyarmıș sınıra asker yığmaya bașlamıștır.
Ateșkes :
Kıș taaruzu bașarısız olunca Haydar ALIYEV in girișimi Ile 4-5 mayîsta Bağımsız Devletler Topluluğu Meclisi, Rusya federasyonu Meclisi ve Dıșișleri bakanlığı insiyatifi Ile kırgızistan’ın baș kentinde müzakere düzenlendi ve ateșkes imzalandı.
Yorum:
Birinci Dünya savașı esnasında Ermeni-Rus ortak baskınları Ile Azeri Türkleri zaten çok yıpranmıș olaylar esnasında verilen Ryan destegi çok sahte kalmıștı. Silah varlıklarının incelediğimizde Ermenistan+karabağ toplam :
Top=186
Azerbaycan top:30
Ermenistan+karabağ tank :173
Azerbaycan tank :21
Ermenistan+karabağ toplam Zpt:360
Azerbaycan zpt:39
Ermenistan+karabağ toplam zırhlı muharebe aracı 200
Azerbaycan zma :12
Ermenistan+karabağ toplam uçak :N/A
Azerbaycan toplam uçak:3
Görüldüğü gibi ezici bir üstünlük ortada buda aslında Rus desteğinin kimin tarafında olduğunu açıklar nitelikte. Teknolojik araç üstünlüğü Saha çatıșmasında etkili ve sert vurușlara sebep olmuș buda Azerbaycan güçlerinin direnememesine sebep olmuștur. Her zaman olduğu gibi BM sadece konușan ama iș müslüman ve Türklere yardıma gelince üç t maymunu oynayan tavrının yapmacıklığını ortaya koymuștur. Malesef Hocalı katliamı ve Dağlık karabağ hala kanayan yaramız olarak canımızı acıtmaya devam ediyor.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir