Politika Ve Strateji

Kafkasyalı Kadim Türk Boyu: Karapapaklar/Terekemeler

Kafkasya coğrafyası geçmişten günümüze Türk milleti için daima önemli olmuştur. Bulunduğu coğrafi konum nedeniyle Asya ile Avrupa’yı birbirine bağlayan bir köprü işlevi görmektedir. Ayrıca yer altı kaynakları bakımından da oldukça zengindir. Birçok devlet ve millet tarih boyunca bu bölgeye hâkim olma çabasında bulunmuştur. Bu yüzden Kafkas halklarının sayısı yüzbinleri geçip milyonları bulmaktadır. Çerkezler, Abazalar, Çeçenler, İnguşlar, Avarlar, Laklar, Darginler, Gürcüler, Lezgiler, Osetler, Ermeniler ve Türkler’den oluşmaktadır. Bugün sizinle Kafkasya’nın günümüzde Anadolu’ya da yerleşmiş belki bildiğiniz belki de hiç adını bile duymadığınız bir Türk topluluğunu konuşacağız.

Karapapaklar/Terekemeler

Karapapaklar veya Terekemeler dediğimiz Türk boyuyla ilgili çok kısıtlı araştırmalar yapılmıştır. Hepimiz biliriz ki konar göçer toplulukların tarihi çoğunlukla sözlü tarihe dayanır. Terekemeler sözcüğünün anlamını araştırdığımız zaman karşımıza yaygın olarak kullanılan Azerbaycan Türkçesinde “Türkmenler” anlamı çıkmaktadır. Birçok görüş farklı anlamlar yüklese de akla en uygun bu olduğu görülmektedir. Araplar Kafkaslara doğru ilerlediği zaman bu Türk boyuna “Türkmenler” anlamına gelen “Terakime” demiş olup Türkçemize “Terekemeler” olarak geçmiştir. Karapapak anlamı ise ilk defa Türkçe olup Buhara belgelerinde siyah kuzu derisinden yapılan başlık anlamına gelmektedir.

Kökenleri

Kavimler göçü ile Karapapaklar Borçalı ve Kazak şeklinde iki boyla birlikte Kuzey Kafkasya’dan geçerek Kür ırmağı boylarına yerleştiler. Halen daha günümüzde Gürcistan Borçalı’da ve dahi birçok yerde varlığını sürdürmektedirler. Yerlerini kavimler göçü esnasında özellikle korumuşlardır. Birçok kavimle savaşmışlardır. Göktürkler zamanında devletin batı uç noktasını oluşturmuşlardır. Yapılan araştırmalara göre ise Karapapaklar Kıpçak Türkleridir.

Tarihi

Gürcistan hakimiyeti altında olan Kıpçak kökenli Karapapaklar zamanla Gürcistan ile olumlu ilişkiler kurup Hristiyanlaşmışlardır. Fakat Selçuklu ortaya çıktıktan sonra Sultan Alparslan Gürcistan Kralı’nın anne tarafı Kıpçak Karapapak olan kızıyla evlenerek Karapapaklar ile akrabalık bağı kurmuştu. Bu akrabalıkla birlikte ortak dil ve kimliğin sayesinde Hristiyan olan Borçalıların İslamlaşmasını sağlamıştır. Selçuklular döneminde Kıpçak Oğuz boyları kaynaşmış ve güçlenmişlerdir. Hatta öyle ki bu kaynaşma ve güçlenme ilk olarak 18 Eylül 1049 günü Erzurum’un ilçesi Hasankale civarındaki Pasinler yöresinde yapılan savaşta ordusunda Karapapakların Kazaklı boyunun bulunduğu Selçuklular, Bizans’a karşı zafer kazanmışlardı.

“Türk tarihi incelendiğinde görülür ki güçlü Türk Devleti, dirayetli başbuğların önderliğinde çeşitli boyların bir araya gelmesiyle mümkün olmuştur. Aksi halde devlet çözülmüş düşmana gerek kalmadan bu boylar birbirleriyle çatışarak hep birlikte siyasi tarihten silinmişlerdir.”

Tarihte Karapapaklar birçok devletin himayesi altına girmiş ve onlar için savaşmıştır. Selçuklulardan sonra Harzemşahlar Moğol istilası karşısında tutunamayıp Türk boylarıyla birlikte Anadolu’ya geçiş yaptığı sırada Yörük boylarıyla birlikte Karapapaklar da Anadolu’ya ilk defa geçiş sağladı.

Moğol istilaları karşısında yönetimi ele geçirip Anadolu’da Moğollara karşı Ayn Calut’ta zafer kazanan Sultan Baybars da Kıpçak asıllı bir Karapapak Türküdür. Sultan Baybars, kaderin bir cilvesi olarak kendi vatanını değil ancak köle olarak gittiği ve sonradan kabiliyetiyle sultanı olduğu bir devleti, Moğol işgalinden kurtarmıştı. Eğer Selçuklularda biraz cesaret olsaydı Anadolu da Moğol egemenliğinden kurtulacaktı. Bu cesaretsizlik Anadolu Türklerine pahalıya mal olmuş, Sultan Baybars’ın Kayseri’den ayrılmasını fırsat bilen Moğollar Anadolu’da büyük katliamlar yapmışlardı. Çok sevdiğim bir tarih hocamın da dediği gibi tarih maalesef varsayım kabul etmiyordu.

Ayrıca Baybars dönemi Mısır’da Türkçe konuşmak üstünlük sayılmakta, devletin her kademesinde yükselmek, Türkçe bilmeden mümkün olmamaktaydı. Bu nedenle Araplar Memlük Devleti için Türkiye Devleti anlamına gelen “El Devlet-üt Türkiya” sözünü kullanıyorlardı.

Ayn-ı Câlût Muharebesi, Sultan Baybars ve Orta Doğu'nun talihi - Mehmet  Fatih Oruç

Karapapak Türkleri Osmanlı Safevi ilişkilerinde rol oynamış daha sonra Osmanlı Rus savaşlarında ortaya çıkmışlardır. Özellikle Kars çevresinde Ruslara ve Ermenilere karşı büyük bir direniş göstermişlerdir. Şeyh Şamil’in direnişine Karapapaklar da katılmışlardır.

1877-1878 Osmanlı-Rus savaşı Balkanlarda Gazi Osman Paşa’yı ve Doğuda Gazi Ahmet Muhtar Paşayı yarattığı gibi Karapapaklarda da Mihrali Bey’i yaratmıştır. Mihrali Bey Borçalı Karapapaklarındandır. Hatta öyle ki 24 Nisan 1877 günü Ruslar Kars’a saldırdı ve kısa sürede şehri kuşattılar. Kuşatmayla beraber şehirde kıtlık baş göstermişti ki Mihrali Bey Rus kuşatmasını yararak Rus ordugahına giden erzağa el koyup Kars’a getirdi. Bu durum Kars’ta büyük bir mutluluğa sebep oldu.

Osmanlı Kars ve çevresini elinde tutamamış ve Ruslara geri iade etmek durumunda kalmıştır. Fakat daha sonra Çarlık içeriden devrilince Brest-Litovsk anlaşması gereğince tekrardan 1918’de Osmanlı’ya geri iade edildi. Fakat artık Osmanlı Devleti “hasta adam” idi. Elinde tutamamakta ve bir boşluk oluşmaktaydı. Bu boşluğu ise Ermeni ve Gürcüler doldurmak istemekteydiler. Buna direnmenin çözümü ise bir Cumhuriyet kurmak olacaktı.

Resim
Rusya’ya Karşı, Bozkurt Başlı Sancak İle Bağımsızlık Mücadelesi Veren Karapapak Türkleri

Anadoluda İlk Türk Cumhuriyeti

Evet yanlış duymadınız Anadolu’da ilk defa Türk cumhuriyeti Kars’ta kuruluyordu. Yerel bazda örgütlenen bölge halkının şanlı tarihinin adı “Cenub-i Garbi Kafkas Cumhuriyeti” dir. Bu hükümetin Yürütme ve Yargı gibi demokratik kurumları, ileri seviyede olup yasayla oluşturulmuştur. Cenub-i Garbi Kafkas Cumhuriyeti, Anadolu’da kurulan ilk cumhuriyet olmanın yanında, Türk İstiklal savaşı sonrası kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nin adeta ön çalışması gibidir. Türkiye Cumhuriyeti kurularak İngiliz hülyalarının yıkılması gibi Cenub-i Garbi Kafkas Cumhuriyeti kurularak da Gürcü ve Ermeni hayalleri yıkıldı ve bölgedeki Türklerde milli şuur gelişti. Kars’ta kongreler gerçekleştirilmiş bakanların atamaları yapılmış, 18 maddelik anayasa kabul edilmiş ve bir cumhurbaşkanı dahi seçilmiştir. Anayasa incelendiğinde, her şeyden önce Demokratik Ulusal bir Cumhuriyetin kurulduğu ilan edilmekte, Türk, Türkiye ve Türk Devleti gibi sözcükler kullanılarak imparatorluk dönemlerinde kullanılamayan ulusal söylemlere yer verildiği, azınlık haklarında ve seçme ve seçilme yaşında gösterdiği kapsayıcı tutumu ile ileri bir düşüncenin ürünü olduğu görülecektir. Fakat ne yazıkki bu hükümet kuruluşundan 6 ay sonra, 12 Nisan 1919 tarihinde İngilizlerin meclis binasını basıp hükümet üyelerini sürgüne göndermeleriyle yıkıldı. Daha sonra ise İngilizler Ermenilere teslim etmiştir.

Güneybatı Kafkas Geçici Hükûmeti - Vikipedi
Cenubi Garbi Kafkas Cumhuriyeti Bayrağı
Cenubi Garbi Kafkas Hükümet-i Muvakkate-i Millîyesi ile ilgili görsel sonucu
Cenubi Garbi Kafkas Cumhuriyeti Kars, Ardahan ve Artvin Heyeti

Bu Karapapakların geçmişten günümüze kadar Türk kimliğinin ve bilincinin farkında olmasıdır. Başarılı olamasalarda her daim devletlerinin yanında yer alıp savaşmışlardır. Belki kurdukları cumhuriyetin ömrü kısa olsa da Mustafa Kemal’in açacağı yolun meşalesini yakmışlardır. Karapapaklar dil, din, tarihi ve ırki olarak tamamiyle Türktürler.

İnsanlık tarihinin yüz karası olan Ahıska sürgünü ile yaklaşık 10-15 bin Karapapak Türkü sürgün edilmiştir. Borçalı’da yaşayan Karapapak Türklerinin bir bölümü- özellikle 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşında Türkiye’ye göç etmek zorunda kalanlar- bugün Ardahan, Kars, Ağrı, Sivas, Amasya, Tokat gibi şehirlere yerleşmiştir. Türkiye’de genelde “Karapapak” veya “Terekeme” olarak bilinmesine rağmen Tokat’ın Zile İlçesinde “Papaklılar” ve Amasya’da, Şirvan’ın Rus işgaline uğraması üzerine buradan geldikleri için, bölge halkı tarafından “Şirvanlılar” olarak bilinirler. Amasya’ya Şirvan’dan Şeyh İsmail Siraceddin Efendi müritleri ve hane halkıyla gelerek yerleşmiştir. Türkiye en fazla Karapapak Türkünün yaşadığı bir ülkedir. Tahminlere göre Türkiye’de bugün itibariyle Karapapak nüfusu yaklaşık 1 milyon kadardır.

karapapak türkleri ile ilgili görsel sonucu
Günümüzde Karapapakların çoğunlukta olduğu yerler

Karapapaklar gelenekleriyle, tarihiyle ve diliyle tamamen Türk kalabilmeyi başarmıştır. Geçmişlerinden aldığı kuvvetle bugün hayatlarını farklı il ve ülkelerde sürdürmektedirler. Türkiye ve içerisinde bulunduğu coğrafya gerçekten çok önemlidir. Bugünlere kimler nasıl gelebilmiş görmek ve anlamak lazım. bütünün parçadan önemli olduğunu tarihin ve yaşamın her sahnesinde görmekteyiz. Etnisite yapımızı ayırmayıp hep birlikte yaşamak için geleceğe daima birlikte gitmeliyiz. Güzel yarınlara esen kalın.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir