Politika Ve Strateji

Kısaca 1982 Anayasası

Daha önceki yazımızda 1961 Anayasasından bahsetmiştik, şimdi ise günümüzde kullanılan anayasasıyı yani 1982 Anayasasının hazırlanışını ve özelliklerini inceleyeceğiz (2017 değişiklikleri hariç). 1982 Anayasası çok detaylı bir Anayasa olduğundan elimden geldiğince özetlemeye ve anlamını bozmadan sadeleştirmeye çalıştım. Umuyorum ki KPSS’ye hazırlananlar da faydalanacaktır.

Hazırlanış

12 Eylül 1980’de asker yönetime el koydu. Böylece ülke yönetimine ilişkin tüm görev ve yetkilerin Milli Güvenlik Konseyi (MGK) tarafından yürütüldüğü geçici bir dönem başlamıştır.

Kurucu Meclis 2 kanattan oluşuyordu. Milli Güvenlik Konseyi (askeri kanat) Danışma Meclisi (sivil kanat). Danışma Meclisi, kanun tasarılarını, teklifleri ve Anayasa metnini hazırlayıp MGK’ya sunuyordu. MGK bu metinleri değiştirerek ya da tam olarak kabul edip Resmi Gazetede yayınlıyordu. Danışma Meclisi 120+40 üyeden oluşuyordu. 40 üye doğrudan MGK’ca seçiliyordu. 120 üye ise; her ilin Valileri kendi iline ait kontenjanın 3 katı kadar üyeyi MGK’ya bildiriyordu MGK da seçiyordu.

1982 Anayasası ve 1961 Anayasası Benzerlikleri

  • Askeri müdahale ile oluşmuşlardır.
  • Anayasalar yürürlüğe girmeden önce halk oyuna sunulmuşlardır.
  •  Her iki Anayasanın sivil kanadının yetkileri sınırlıydı. Bakanlar kurulunu kurma, düşürme yetkileri yoktu.
  •  Her iki Anayasa da bir askeri bir sivil kanadın oluşturduğu kurallar aracılığıyla yapılmıştır.
  • 1961 Anayasası Askeri kanat: Milli Birlik Komitesi, Sivil kanat: Temsilciler Kurulu. 1982 Anayasası Askeri kanat: Milli Güvenlik Komitesi, Sivil kanat: Danışma Meclisidir.

1982 Anayasası ve 1961 Anayasası Farklılıkları

  • 1961 Anayasasında yer alan Sivil Kanat (Temsilciler Kurulu) daha temsili nitelik taşırken. 1982 Anayasasında Sivil Kanat Danışma Meclisinin üyeleri atanmıştır.
  • CHP, CKMP 1961 Anayasanın hazırlanmasında rol alırken 1982 Anayasasında yani Danışma Meclisinde hiçbir siyasi parti yoktur. Danışma Meclisi daha bürokratik bir görevdedir.
  • Temsilciler Meclisi, Danışma Meclisinden daha yetkilidir.
  • 1961 Anayasasında halk oylamasında ne olacağı belliyken (Anayasa kabul edilmez ise yeniden seçim yapılacak ve yeni Temsilciler Meclisi kurulacaktı). 1982 Anayasasında ise böyle bir hüküm yoktu.
  • 1961 Anayasasında siyasi partiler kamuoyu oluşturma açısından rol alırken. 1982 Anayasasında hiç bir muhalif harekete izin verilmemiştir.
  • 1982 Anayasası halk oyuna sunulurken Cumhurbaşkanlığı seçimi de yapılmıştır.

1982 Anayasasının Özellikleri

  • Daha ayrıntıcıdır. (Kazuistik)
  • Geçiş dönemi öngörmüştür. Bir defaya mahsus olarak Cumhurbaşkanlığı seçimi halka yaptırılmıştır.
  • Katı ve serttir. Anayasa değişikliği Cumhurbaşkanlığı onayı şartı ilk kez getirilir.
  • Milli Güvenlik Konseyinin düzenlediği kanunların anayasaya aykırılığı iddia edilemez. (2001 değişiklikleriyle çıkarılmıştır.)
  • Otoritenin ağırlığı artmıştır. Kamu yararının, kişilerin yararından önce geldiği düşüncesi ve anarşi kaygıları sebebiyle hak ve hürriyetlerde sınırlamalara gidilmiştir. Güçlü devlet, otoriter idare kavramları ön plana çıkmıştır.
  • Yürütme organı güçlendirilmiştir. Cumhurbaşkanı makamı güçlendirilmiştir.
  • Siyasi karar alma mekanizmalarındaki tıkanıkları giderici hükümler getirilmiştir.
  • Daha az katılımcı bir demokrasi modelini benimsemiştir. Siyasi partilerin kadın ve gençlik kolu gibi ayrıcalık yaratan yan kuruluşları meydana getirme yasaklanmıştır. 1995 değişiklikleriyle hepsi çıkarılmıştır. Seçim dönemi 5 yıla çıkartılmıştır.

Değiştirilemez Maddeler

Madde 1: Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir.

Madde 2: Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma be adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir.

Madde 3: Türkiye Devleti, ülkesi ve milliyetiyle bölünmez bir bütündür. Dili Türkçedir. Bayrağı şeklinde belirtilen beyaz ay yıldızlı al bayraktır. Milli marşı “ istiklal marşı“dır. Başkenti Ankara’dır.

Madde 4: Anayasanın 1.maddesindeki Devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu hakkındaki hükümle, 2. maddesindeki Cumhuriyetin nitelikleri ve 3. maddesindeki hükümleri değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez (Doğan, 2006).

Anayasamızdaki değiştirilemez olarak görülen bu maddelerin ortak özelliği devletin temel nitelikleri olmasıdır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir