Politika Ve Strateji

Kleptomani (Çalma Hastalığı)

Kleptomani kelimesi köken olarak Yunanca hırsız anlamına gelen Kleptes kökünden gelmektedir. Türk Dil Kurumu sözlüğüne göre; Fransızca kleptomanie kelimesinden gelmektedir. Gerçekte gerek duyulmayan maddeleri çalma dürtüsü olarak tanımlanmaktadır. Kleptomani Türkçeye “Çalma Deliliği”, “Çalma Sayrılığı” ve “Çalma Hastalığı” olarak çevrilebilir.

Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından yayınlanan taksonomik ve teşhis aracı olan DSM-5’te Yıkıcı Bozukluklar, Dürtü Denetimi ve Davranım Bozuklukları sınıfına giren kleptomani, psikolojik bir rahatsızlıktır.

Bu rahatsızlığa tam olarak hırsızlık denemez. Çünkü kişinin çaldığı eşyalar genellikle değersiz eşyalardır. Üstelik hiç ihtiyaç duyduğu şeyler de değildir. Rahatsızlığı yaşayan kişiler olayın farkında olmadan gizil bir şekilde yaptıkları için bu olayın farkında değillerdir. Fakat yasal sorunlar yaşadığında, örneğin çalma işlemini dışarıdan birisi görüyor ve durumu yasal hale getiriyorsa, hasta psikiyatrik yardım alması gerektiğinin farkına varabiliyor. Aksi halde hasta bunu kendi içinde utançla ve gizlilikle yürütmeye istemeden de olsa devam edebiliyor.

Breaking Bad dizisinde izleyenler hatırlarlar Hank Schrader’in karısı Marie de bir kleptomani hastasıydı. Dizide çok açık bir şekilde obsesif kompulsif eğilimleri görülüyordu. Breaking Bad 1. sezonunda Marie, Skyler’ın bebek partisine katıldı ve doğmamış kızı için ona beyaz altın bir taç hediye etti. Skyler daha sonra Marie’nin tacı dükkana iade etmeye çalıştıktan sonra çaldığını öğrendi, ancak Marie bunu reddetti ve daha sonra Skyler’la araları açıldı. Bir başka olayda ise ayakkabı dükkanından eski ayakkabılarını bırakıp yenilerini giyerek çıktığı görüldü. Daha sonra Marie’nin hırsızlık için bir terapistle görüştüğü ortaya çıktı. Sorun, emlak açık evlerinden eşya çalmaya başladığında 4. sezona kadar ortadan kalkmış gibiydi. Ancak Marie’nin kleptomanisi asla nesnelerin kendisiyle ilgili değildi. Çünkü Marie’nin maddi durumu yerindeydi ve çaldığı şeyleri kendisi için veya maddi değeri olduğu için çalmıyordu. Marie kocasıyla birlikte mutlu gözükse de içinde hep bir boşluk hissi vardı. Hank ona kızdığında ya da başından kötü bir durum geçtiğinde Marie tekrar bir şeyler çalmaya yelteniyordu. Çünkü içindeki boşluk hissini ancak böyle tamamlayabilirdi.

Kleptomani her yaşta görülebilir. Kadınlarda ise erkeklere göre daha fazla rastlanılmaktadır. Hatta uzun kleptomaninin yalnızca kadınların arasından çıktığı düşünülmüştür. Ancak bu inanç son yıllarda iyice sarsılmıştır. Bütün kleptomanların %20’si erkektir. Oranın kadınlar lehine bu kadar yüksek olmasının bir nedeni de, kadınların yakalandığında psikiyatrik muayeneye, erkeklerin ise hapishaneye gönderilmesinden kaynaklanır. Ergenlik dönemi ya da 30 yaş civarında daha sık görülür. Çoğunlukla bu hastaların maddi durumları iyidir ve maddi kaygıları yoktur.

NEDEN ÇALIYORLAR?

Nedenleri konusunda çeşitli görüşler ileri sürülmüştür. Üstat Sigmund Freud’a göre kleptomaninin asıl sorun teşkil eden kaynağı kişinin derinlerinde saklanmış bastırılmış cinsel çatışmalardır. Çalmak bireye cinsel doyum sağlar. Ne kadar çalarsa çalsın doyumu da o derecede artar. Bir başka görüşe göre ise kleptomani, toplumdan öç alma yoludur, yani simgesel düzeyde kişinin, kendi gücünü kanıtlama ya da çocuklukta yaşanan somut ve soyut yoksunlukları giderme yoludur. Ancak, bu kuramları destekleyecek kanıtlar elde edilse bile, tedavide fazla bir yardımı olmayabilmektedir.

Kleptomani aşağıda belirtilen durumlara bağlı olarak ortaya çıkabilir:

  • Serotonine bağlı sorunlar: Beyinde normal olarak bulunan serotonin denen bir nörotransmitter madde vardır. Serotonin, ruh halini ve duyguları düzenlemeye yardımcı olur. Dürtü kontrol bozukluğuna yatkın olan kişilerde düşük düzeyde serotonin bulunduğu gözlenmektedir.
  • Bağımlılık bozuklukları: Çalmak, dopamin denen başka bir nörotransmitter maddenin salınımına neden olabilir. Dopamin ödül ve tatmin gibi duygulara neden olur ve bazı insanlar bu ödüllendirici hissi tekrar tekrar yaşamak isterler.
  • Beynin opioid sistemi bozuklukları: Dürtüler beynin opioid sistemi tarafından düzenlenir. Bu sistemdeki bir dengesizlik dürtülere direnmeyi zorlaştırabilir.
What is a Kleptomaniac - Dr Jan Philamon Psychologist Brisbane | M1  Psychology

TANI KRİTERLERİ

DSM-5 tanı kriterlerine baktığımız zaman şunları görebiliriz:

A. Kişisel kullanım için ya da parasal değeri açısından gereksinilmeyen nesneleri çalma dürtülerine karşı, yineler biçimde, karşı koyamama.

B. Çalmaya yeltenmeden az önce, giderek artan bir gerginlik duyma.

C. Çalarken haz alma, sevinç duyma ya da rahatlama.

D. öfkesini göstermek ya da öç almak için çalma eylemine girişiliyor değildir ve bu eylem, bir sanrı ya da varsanıya karşı bir tepki değildir.

E. Çalma, davranım bozukluğu, mani dönemi ya da toplumdışı (antisosyal) kişilik bozukluğu ile daha iyi açıklanamaz.

Gerçek kleptomani, sürekli yinelenen ama her seferinde farklı, değersiz nesnelerin çalınması biçiminde kendini gösterir. Bu nedenle yalnız bir kez çalma girişiminde bulunan çocuk, ergen ya da yetişkin, ruhsal bakımdan uygun bile olsa kleptoman sayılmaz. Aynı biçimde, sürekli olarak aynı tip nesneler, sözgelimi kadın iç çamaşırı çalan birine de kleptoman denilemez; çalınan malın cinsi değişmemektedir.

Genellikle bir kleptomanın hırsızlık anında ne yaptığının farkında olmadığı sanılır ama bu görüş doğru değildir. Bazıları da yaptıklarına gerekçeler yaratırlar, sözgelimi çaldıkları malın aslında kendilerine verildiğini öne sürer ya da daha önceki gelişlerinde malın parasını ödemiş olduklarını söylerler. Ancak kleptomanın bunları kendini zor durumdan kurtarmak için uydurması söz konusu değildir, inanarak söyler. Başka bazı durumlarda da kleptoman, ne yaptığının farkındadır ama gerçekleştirdiği edimin ne tür sonuçlara yol açacağını bilmez.

TEDAVİ AŞAMASI

Kleptomani tedavi edilmediği takdirde özel hayatta ve iş hayatında ciddi duygusal, yasal ve finansal sorunlara neden olabilir. Her ne kadar korku veya utanç duyguları kleptomania için tedavi aramayı zorlaştırsa da, yardım almak çok önemlidir. Kleptomaninin kendi kendine üstesinden gelmek zordur. Tedavi olmadan, kleptomani devam eden ve uzun vadeli bir durum olarak kalacaktır.

Tedavi için kesin bir ilaç henüz bulunamamaktadır. Bir kleptoman tedavi için psikiyatriye gittiği zaman doktorun vereceği ilaç antidepresan ve naltrekson olacaktır. Fakat bu ilaçlar kesin ve faydalı bir tedavi değildir. En doğru tedavi şekli kendi fikrim de bu yönde olup hastaların psikoterapi aracılığıyla iyileşmeleri olacaktır. Bilişsel davranışçı terapi olarak adlandırılan psikoterapi türü; sağlıksız, olumsuz inanç ve davranışları tanımlamaya ve bunları sağlıklı, pozitif olanlarla değiştirmeye yardımcı olur. Özellikle davranışçı tedavi kısmına giren “örtük duyarlılaştırma” tekniği kleptomanlar için etkili bir tedavi çeşididir. Hasta, hırsızlık olayını bütün ayrıntılarıyla gözünün önüne getirmeye çalışır ve daha sonra terapistin yardımlarıyla olumsuz sonuçlarını hayalinde canlandırır. Sözgelimi yakalanmak, mahkemeye çıkarılmak, gazetelere manşet olmak gibi..

Bu arada terapist, hırsızlık sonucu ailesinden ve arkadaşlarından alacağı tepkileri oldukça karamsar ve olumsuz bir tablo çizerek anlatır. Böylece, çalma edimine sıkıntı ve stresin eşlik etmesi, yani hastanın koşullanması sağlanır. Sonuçta hastada, hırsızlığa karşı bir nefret uyanır; böylece bir daha hırsızlık yapmaz. Eğer bu yöntem işe yaramazsa, psikiyatri uzmanlarının önereceği başka yollar denenmelidir.

BONUS

Bahsedilen Marie’nin ayakkabı çalma sahnesi: https://www.youtube.com/watch?v=ryPhg0KeOM4

Bahsedilen Marie’nin emlak açık evlerinden eşya çalmaya çalışırken yakalanması: https://www.youtube.com/watch?v=4O0b7jmGcC4

KAYNAKÇA

Amerikan Psikiyatri Birliği, Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal Elkitabı, Beşinci Baskı (DSM-5), Tanı Ölçütleri Başvuru El Kitabı’ndan, çev. Köroğlu E, Hekimler Yayın Birliği, Ankara, 2013.

Goldman MJ. Kleptomina: Making sense of the nonsensical. Am. J. Psychiatry. 1991; 148(8): 986-96.

https://screenrant.com/breaking-bad-marie-steal-shoplift-kleptomania-reason-meaning/ adresinden yararlanıldı.

https://www.kimpsikoloji.com/calma-hastaligi-kleptomani/ adresinden yararlanıldı.

https://www.medicalpark.com.tr/kleptomani-calma-hastaligi/hg-2099 adresinden yararlanıldı.

McElroy SL, Hudson JI, Pope HG, Keck PE. Kleptomina: Clinical Characteristics and associated psychopathology. Psychol Med. 1991; 21(1):93-108.

Sadock BJ, Sadock VA. Kaplan, Sadock’s Pocket Handbook of Clinical Psyhiatry. Bozkurt A, çeviri editörü. Kaplan & Sadock Klinik Psikiyatri El Kitabı. Ankara: Güneş Kitabevleri; 2009.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir