Politika Ve Strateji

Rusya-Ermenistan ilișkisi

Tarihte Ermenistan- Rusya ilişkisi
Tatihte 1828 yılından itibaren iki ülke ilişkisi Rusya Ermenistan’ı olarak geçmektedir. Rusların 1801 yılında Gürcü kartli-Kaheti krallığını işgali ile Güney Kafkasya’da etkinlik alanı kazanmıştır.Bu tarihten itibaren Rusya kafkasya bölgesinde İran ve Osmanlı develti ile savaşarak topraklarını ve etkisini arttırma yoluna gitmiştir.
1) İran-Rusya Çatışmaları


1804-1813 Rus-İran savaşında Ruslar galip gelerek Gülistan anlaşmasını imzalamış ve Doğu Ermenistan’ın Kuzey kısmında küçük bir toprak parçası kazanmıştır.
1826 Yılında Gülistan anlaşmasını ihlal eden Rusya, İran’a bağlı Erivan Hanlığını işgal etmiştir. Buna karşılık İran savaş ilan etmiştir. 1828’de başlayan savaşta Ruslar Tebriz’e kadar ilerlemiş ve İran barış istemek zorunda kalmıştır. 1828 yılında Türkmençay anlaşması imzalanmış anlaşma ile İran Azerbaycan Cumhuriyeti’nin tamamını, Erivan ve Nahçıvah Hanlıklarını tamamen kaybetmiştir.
1400lere kadar Doğu Ermenistan’da çoğunluk Ermenilerken Timur’un seferleri, İslamın egemen güç olmasıyla birlikte Ermeni nufusu hızla düşmüş ve Müslüman nufusu artmıştır. Rusların bu bölgeleri işgali ile Müslümanlar göç etmiş ve Ermeni nufusu hızla artmıştır.Özellikle 93 harbi ve Kırım savaşından sonra Ermeni nufusu büyük artış gösterdi.20.YY’ a kadar Erivan’da Ermeni nufusu ile Müslüman nufusu nerdeyse denktir.
2) Osmanlı-Rus savaşı ve Ermeni sorunu


Çarlık Rusya’sının uyguladığı Panslavizim politikası Osmanlı-Rus savaşının en büyük nedenleri olmuştur. 1828-29 da Ermenilerin yaşadığı coğrafyada Rus etkisinin artması Ermenileri heyecanlandırmış Türk boyundurluğunda çıkma fikri güç kazanmıştır. Özellikle ‘ Millet-i sadıka’ olarak bilinen Ermeniler örgütlenmeye ve Çarlık Rusya’sına sempati duymaya başlamıştır. 1877-1878 Türk-Rus savaşı başlamış iki cephede savaş yürütülmüştür. Doğu cephesinde özellikle Ermeniler yoğun katılım sağlamıştır.93 harbinde Rus ordusunda bulunan asker sayısı 120 bin civarındayken Osmanlı’nın asker sayısı 80 bin civarındaydı buna karşılık yerel unsurlar ile savaşa müdahale etme isteği iki devlet tarafından düşünülüyordu. Rusya Ermeni halkı kullanarak Osmanlı ise kürtleri kullanarak olaya müdahil oluyordu. Rus ordusundaki asker ve subayların büyük bölümü Tiflis Ermenisiydi hatta generaller arasında bile Ermeniler vardı buda Osmanlı Ermenilerini Rusya adına casusluk ve rehberlik yapmaya itiyordu. Sonuç olarak Ayestefanos Anlaşması imzalanmışır.
Ayastefanos’un önemli maddeleri şunlardır:
Ege Denizi’ne uzanacak, özerk ve Osmanlılar’ın Arnavutluk ve Makedonya ile olan bağlantısını kesecek, genişletilmiş bir Bulgaristan kurulacak,
Romanya, Sırbistan ve Karadağ’a bağımsızlık tanınacak.
Kars, Ardahan ve Batum Rusya’ya bırakılacak.
İngiltere’nin müdahalesi ile bu anlaşma uygulanmamış yerine Berlin anlaşması uygulanmıştır. Bir çok maddesi olsada bizim için önemli olan Kars,Ardahan,Batum Rusya’da kalmış ve Ermeni meselesi uluslar arası boyut kazanmıştır. Ermenilerin ve diğer azınlık unsurların yaşadığı yerde ıslahatlar yapılacak ve bu unsurlar Kürtlere ve diğer etnik gruplara karşı korunacaktır. Buda müslüman ahalide huzursuzluk yaratmış ve Ermenileri Bğımsızlık için umutlandırmıştır.
1.Dünya savaşında Ermeni çete ve cemiyetleri yoğun şekilde Rusya’yı desteklemiş Doğu Anadoluda büyük katliamlar yapmışlardır. Ancak Rusların savaştan çekilmesi ve Kazım KARABEKİR’in üstlerine sefere çıkması ile Ermeniler geri çekilip Kars anlaşmasını imzalayıp Moskova anlaşmasının şartlarını aynen kabul etmiştir. Doğu sınırımız böylelikle belirlenmiştir.
Azerbaycan-Ermenistan Savaşında Rus etkisi


Önceki Karabağ yazımızda ele aldığımız gibi Rusya görünürde Azerbaycan tarafında olsada el altından Ermenistan’a yoğun destek vermiş böylece Hocalı soykırımkı ve Dağlık karabağ’ın işgalinde büyük rol oynamıştır. Tarihte tamamen Ermeniler ile işbirliği içersisinde olan bu unsurları Osmanlıya karşı kullanan Rusya günümüzde de bunu Türkiye ve Azerbaycan sınırını bölmek kafkas egemenliğini pekiştirmek için kullanmaktadır. Minsk Grubunun eş başkanı olan üç devlettede yoğun Ermeni diasporası faliyet göstermektedir. Buda 30 yıl olmasına rağmen Dünya’nın en büyük devletlerinin Ermenistan’a göz yummasına neden olmaktadır. Ayrıca nufusunun büyük çoğunluğu Ortodoks Hristiyan olan Ermenistan Rusya’nın Ortodoksları himayesi altında toplama fikrinin temellerinden biridir. Tarihte amacı bu milleti kendi himayesine almak yada bağımsız kılmak olan Rusya’nın Azerbaycan’ı desteklemesi tabiki bir oyundan başka bir şey değildir. 1.5 Milyar dolara yakın askeri teçhizatı yok olan Ermenistan hala direnmekte ve yeni sistemler ortaya çıkmaktadır. Bu sistemlerin Rusya tarafından ücretsiz olarak verildiği İlham ALİYEV tarafından söylenmektedir. Özellikle Wagner Rus paralı askerlerinin sahaya indiği belirtilmektedir. İstikbarat örgütünden tutun sivil bürokrasiye hatta ordu subaylarına kadar Ermenistan küçük Moskova olmuş durumda böyle bir ortamda Ermenistan’ın bağımsız hareket ettiğini söylemek saçmalık olacaktır.
Özetle iki ülke arasındaki ilişkiyi anlatmaya çalıştık. Rusya’nın ilk Ermenistan-Azerbaycan savaşına etkisinin https://www.politikavestrateji.com/azerbaycan-ermenistan-savasi/ yazımızda okuyabilirsiniz.
Global Fire Power’a göre ikş devletin güçkıyaslaması:
Dünya’da askeri sıralamaları:
Azerbaycan: 138 ülkede 64. sırada
Ermenistan: 138 ülkede 111. sırada
Nufus:
Azerbaycan: 10 milyon 46 bin 516
Ermenistan: 3 milyon 38 bin 217
Çalışabilir nufus:
Azerbaycan: 5 milyon 42 bin 346
Ermenistan: 1 milyon 696 bin 85


Askerliğe elverişli nufus:
Azerbaycan: 3 milyon 781 bin 760
Ermenistan: 1 milyon 396 bin 726
Aktif askeri personel:
Azerbaycan: 126 bin
Ermenistan: 45 bin
Ssavunma bütçesi:
Azerbaycan: 2,8 milyar dolar
Ermenistan: 1,3 milyar dolar
Toplam hava kuvvetleri:
Azerbaycan: 147 adet
Ermenistan: 64 adet
Savaş uçağı:
Azerbaycan: 17 adet
Ermenistan: –
Tank sayısı:
Azerbaycan: 570
Ermenistan: 110
Zırhlı araç sayısı:
Azerbaycan: 1451
Ermenistan: 748
Deniz gücü:
Azerbaycan: 31
Ermenistan: –
Uçak gemisi:
Azerbaycan: –
Ermenistan: –
Denizaltı:
Azerbaycan: 4
Ermenistan: –
Destoryer:
Azerbaycan: –
Ermenistan: –
Ancak askeri kapasiteler bunun çok ötesinde Azerbaycan ordusu:
Azerbaycan Kara Kuvvetleri, Azerbaycan Hava Kuvvetleri, Azerbaycan Hava Savunma Kuvvetleri ve Azerbaycan Deniz Kuvvetleri’nden askeri birliklerin 2019 yılından itibaren bütçesi 6 milyar manat yani 7.5 milyar dolar olarak biliniyor. Toplam asker sayısı 381.940 olarak açıklanan Azerbaycan’ın mühimmat listesi ise şu şekilde:

Kara Kuvvetleri:
Ana Muharebe Tankları
T-90 MBT x 200 (T-90C/Rusya’dan alınıyor)
T-80 MBT x 25T-72 MBT x 400 modernize edilmiş.
T-64 MBT x 100T-84 Oplot-M MBT x 25(Ukrayna’dan alınıyor)
T-80U MBT x 0 (Ukrayna’dan alınıyor)Toplam: 832 Tank
Zırhlı Muharebe Aracı
BMP-1 Piyade Muharebe Aracı x 120
BMP-2 Piyade Muharebe Aracı x 240
BMP-3 Piyade Muharebe Aracı x 100
BMD-1 Hava İndirme Muharebe Aracı x 50
BRM-1K Piyade Muharebe-Keşfiyyat Aracı x 30
BRDM-2 Piyade Muharebe-Keşfiyyat Aracı x 30
BTR-3 Tekerlekli Zırhlı Personel Taşıyıcı x 3
BTR-60 Tekerlekli Zırhlı Personel Taşıyıcı x 29
BTR-70 Tekerlekli Zırhlı Personel Taşıyıcı x 240
BTR-80 Tekerlekli Zırhlı Personel Taşıyıcı x 210
BTR-80A Tekerlekli Zırhlı Personel Taşıyıcı x 180
BTR-82A Tekerlekli Zırhlı Personel Taşıyıcı x 100
Matador MRAP x 110 (Lisans üretimi)
Marauder MRAP x 110(Lisans üretimi)
Otokar-Akrep Tekerlekli Zırhlı Personel Taşıyıcı x 100
Otokar-ATM Tekerlekli Zırhlı Personel Taşıyıcı x100
Otokar-Kobra Tekerlekli Zırhlı Personel Taşıyıcı x150

Çok Namlulu Roketatarlar
“GRAD” BM-21 122mm MLRS – 126
“Lynx GRAD 140mm MLRS – 60
“SMERCH” 9A52 300-mm MLRS – 30
“RAK-12″ 128mm MLRS – 12″
LAR-160” MLRS -50
“EXTRA” 300-mm MLRS – 35
107mm Anadolu ÇNRS – 96 (Roketsan ile ortak üretilecek)
122mm Sakarya T-122 -48 (Roketsan ile ortak üretilecek)
RM-70 “Vampir” 122mm -48
“Polonez” 301 mm MLRS
Havan Topu ve Obüsler
M-46 130 mm Sahra topu x 90
D-44 85 mm – 100
D-30 122 mm obüs – 182
D-20 152 mm obüs – 34
2A36 152 mm Top – 54
MT-12 “Rapira” 100mm Yivsiz Antitank Topu – 72

82 mm M5 Azerbaycan yapımı – 240

Balistik Füzeler
OTR-21 Tochka-U
T-300 Kasırga
LORA
Kundağı Motorlu Obüsler
2S1 (Gvozdika) 122 mm Kundağı Motorlu 122mm Obüs – 136
2S3 (Akasiya) 152 mm Kundağı Motorlu 152mm Obüs – 72
2S7 (Pion) 203 mm Kundağı Motorlu 204mm Obüs – 45
2S9 (Nona-S) 120 mm Kundağı Motorlu 120mm – 48
(Atmos) Kundağı Motorlu Obüs-15
(Cardom) Kundağı Motorlu Obüs-40
(T-155 Firtina) Kundağı Motorlu Obüs-36
2S7 (Malka) 203 mm Kundağı Motorlu 204mm Obüs-45
2S31 “Vena” 120 mm Kundağı Motorlu – 100
DANA 152mm Kundağı Motorlu Obüs – 72

Azerbaycan Hava Kuvvetleri:
– Kurtemir Hava Üssü, Av/Bombardıman, önleme ve Eğitim Alayı: 17 MiG-29, 4 MiG-21, 31 MiG-25, 5 Su-17, 5 Su-24, 8 Su-25, 8 L-29, 12 L-39-
Gence Hava Üssü Ulaştırma Alayı: 4 Il-76, 3An-2, 1 An-12, An-24, 1 Tu-134,3 Yak-40-
Gala Hava Üssü Helikopter Alayı: 59 Mi-24, 23 Mi-/8/17, 7 Mi-2
Ermenistan askeri kuvvetleri:


220 tank, 150 top, 100 savaş uçağı, 50 helikopter ile sınırlandırılmış. Ermenistan Hava Kuvvetleri’ndeki personel sayısı 3.000 olarak açıklanmış. Ermenistan’ın Gümrü kentinde Rusya’ya ait 18 MiG-29 savaş uçağı bulunurken; ayrıca Hava Kuvvetleri’nde 15 Su-25 tipi küçük dağlık bölgelerde etkili olabilecek hava saldırı uçakları ve Sovyetler Birliği’nden kalma 1 adet MiG-25 bulunuyor.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir