Politika Ve Strateji

Türkiye’de büyük yıkımlara sebep olmuș depremler

Fay hatları üzerinde olan Türkiye yüksek deprem riski olan bir ülkedir. Geçmişten günümüze birçok deprem ve yıkım yaşamıştır. Aktif fay hatları üzerinde olması sürekli risk teşkil etmektedir. Büyük yıkımlar getiren depremlere göz atalım: 

İSTANBUL 1509 DEPREMİ

Marmara Denizi’nin Adalar yakınlarında Osmanlı döneminde 10 Eylül 1509 yılında meydana gelen, İstanbul ile çevresinin 40 gün boyunca sallandığı belirtilen ve Kıyamet-i Suğra (Küçük Kıyamet) olarak adlandırılan 7,2 büyüklüğündeki depremde 130 bin kişi öldü, bin 70 yapı yıkıldı.

Depremde 160.000 nüfusa ve 35.000 yerleşim birimine sahip olan İstanbul’da, şehrin surları, Edirnekapı, Silivrikapı, Yedikule, İshak Paşa Kapısı, Topkapı Sarayı, Fatih Camisi, Anadolu Hisarı, Yoros Kalesi, Boğaziçi, Heybeliada, Burgazada, Silivri, Rumeli Hisarı, Kızkulesi, Haliç, Galata ve Pera ağır hasar gördü. Birçok kervansaray, hamam, mescit yıkıldı.

İstanbul ve Pera’nın bazı bölgelerinde, yerde yarılmalar, su ve kum fışkırmaları oluştu. Deprem, tsunamiye neden oldu. Tsunami, şehrin surlarını, Galata ve İstanbul’daki birçok duvarı aştı ve ağır hasara neden oldu. 10 Eylül 1509 depreminden sonra II. Bayezid, imparatorluğun her bölgesinden toplattığı 66.000 işçi, 3000 ustabaşı ve 11.000 asistanı görevlendirerek, imar işlerini başlattı.

İSTANBUL 1719 DEPREMİ

İstanbul ve çevresinde hissedilen 24 Mayıs 1719’da meydana gelen, büyük hasara yol açan depremde çok sayıda evle birlikte cami ve hamamlar yıkılırken, Mihrimah Sultan Camisi ile medrese kubbelerinde çökmeler, Yedikule ve Ahırkapı arasındaki sur ve burçlarda ise hasarlar meydana geldi. Bu deprem, İzmit’te de hasara yol açtı.

İSTANBUL 1766 DEPREMİ

İstanbul’da yine Osmanlı döneminde 22 Mayıs 1766’da meydana gelen ve artçılarla 3 ay sürdüğü belirtilen depremde çok sayıda evle birlikte aralarında Fatih Sultan Mehmed’in inşa ettirdiği Fatih Camisi’nin de bulunduğu birçok cami yıkılırken, Baruthane, Kapalıçarşı, Surlar, Saraçhane, Tophane, Yeniçeri kışlaları ve Topkapı Sarayı’nda ise hasarlar oluştu.

İzmit’ten Tekirdağ’a kadar uzanan geniş bir alanda etkili olan depremde 4 binden fazla kişi hayatını kaybetti. Deprem ile beraber Galata, Boğaziçi ve Mudanya kıyılarında deniz seviyesinde yükselmeler gözlendi ve Marmara Denizi’ndeki küçük adacıklar yarı-yarıya sular altında kaldı. Deprem Bozcaada, Selanik, İzmir ve güney Balkanlarda da hissedildi.

İSTANBUL 1894 DEPREMİ

İstanbul’da 10 Temmuz 1894’te meydana gelen ve geniş alanda hissedilip, büyük hasara yol açması nedeniyle ‘Büyük hareket-i arz’ olarak anılan depremde, Eminönü ve Fatih’teki yapılar ile Kapalıçarşı yıkılırken, Yalova ve Adapazarı da etkilendi.

1939 ERZİNCAN DEPREMİ

1939 Erzincan Depremi, 26-27 Aralık 1939 tarihinde Erzincan’da oluşan çok şiddetli yer sarsıntısıdır. Yüzey dalgası büyüklüğü 7,9 richter ölçeği’ne göre büyüklüğü 7,2 olan[2] deprem sonucunda toplam 32.962 kişi hayatını kaybetmiş, yaklaşık 100.000 kişi de yaralanmıştır. Oluşan deprem neticesinde 116.720 bina yıkılmıştır. Dünyanın büyük depremleri arasında sayılan bu deprem Türkiye’nin en ciddi deprem felaketlerinden birisi olarak tarihe geçmiştir. Can kayıplarının fazla olmasını bir nedeni de zorlu kış şartlarından dolayı yardımların güç koşullar altında ulaşmasıdır. 52 saniye sürmüştür.[3] Deprem nedeniyle Karadeniz kıyısındaki Fatsa’da tsunami yaşanmıştır.

20 ARALIK 1942 ERBAA-NİKSAR DEPREMİ

Merkez üssü Erbaa, Niksar hattı olan, 20 Aralık 1942 tarihinde yerel saat ile 17.03’te meydana gelen, Ms 7.0 büyüklüğündeki deprem, 1939 ‘daki depremden daha fazla can ve mal kaybına sebep olmuş, Erbaa adeta haritadan silinmiştir. Deprem, Niksar’ın doğusu ile Erbaa kuzeyi arasında yaklaşık 50 km’lik bir yüzey kırığı oluşturmuştur.  Şehirde büyük hamam ile bir kaç ahşap yapı ancak ayakta kalabilmeyi başarmıştır. Depremde 3000 kişi can verirken 6300 kişi yaralandı. Erbaa bu depremde adeta haritadan silinmişti. 2295 ev yıkılmış, 4 otel, 4 fırın, 127 dükkân, 8 kahvehane, 13 depo ve belediye binası yerle bir olmuştur. 1942 depreminde 16 yangın olmuş, tutuşan evlerin hemen hemen tamamı yanarak yok olmuştur. 

VARTO 1966 DEPREMİ

Muş’un Varto ilçesinde 1966’da 2 büyük deprem meydana geldi. İlki 7 Mart’ta meydana gelen depremde 14 kişi yaşamını yitirirken, 75 kişinin yaralandı. 19 Ağustos’ta meydana gelen ikinci depremde ise yaklaşık 2 bin 400 kişi öldü, bin 500 kişi ise yaralandı. Şair Cemal Süreya Keşke Yalnız Bunun İçin Sevseydim Seni adlı şiirinin dizelerinde bu depremin yarattığı yıkıma karşı kayıtsız kalmadı.

24 KASIM 1976 ÇALDIRAN DEPREMİ

1976 Van’da Mw 7.0 büyüklüğünde deprem oldu. Depremin merkez üssü Muradiye ilçesinin Çaldıran bucağıydı.  3840 kişinin öldüğü, 497 kişinin yaralandığı depremde 9232 konut oturulamayacak biçimde hasara uğradı. Deprem Van iline bağlı Muradiye, Erciş ve Özalp ilçeleri ile Ağrı ili Diyadin ve Taşlıçay ilçelerinde hasar yapmıştır. Genellikle hasar ve can kaybı çeşitli malzemelerden oluşan yığma duvarlar üzerine oturtulan kavak ağaçlı, kamış ve toprak damlı konut tiplerinde yaşanmıştır (Eyidogan vd., 1991).

Deprem episantrından 40 km, 85 km ve 70 km uzaklıklarda bulunan Maku (İran), Van ve Ağrı’da bulunan SMA-1 kuvvetli yer hareketi sismografları sırasıyla, 0.12g, 0.07g ve 0.03g’lik yatay maksimum yer ivmesi kaydetmiştir.

1999 GÖLCÜK DEPREMİ

1999 Gölcük Depremi, İzmit Depremi, Marmara Depremi ya da 17 Ağustos 1999 depremi, 17 Ağustos 1999 sabahı, yerel saatle 03:02’de gerçekleşen, Kocaeli/Gölcük merkezli deprem. Richter ölçeğine göre 7,5 Mw büyüklüğünde gerçekleşen deprem, büyük çapta can ve mal kaybına neden olmuştur.

17 Ağustos depremi tüm Marmara Bölgesi’nde, Ankara’dan İzmir’e kadar geniş bir alanda hissedildi. Resmî raporlara göre 17.480 ölüm, 23.781 yaralanma oldu. 505 kişi sakat kaldı. 285.211 ev, 42.902 iş yeri hasar gördü.[3] Resmî olmayan bilgilere göre ise yaklaşık 50.000 ölü, ağır-hafif 100.000’e yakın yaralı olmuştur. Ayrıca 133.683 çöken bina ile yaklaşık 600.000 kişi evsiz kalmıştır. Yaklaşık 16.000.000 insan, depremden değişik düzeylerde etkilenmiştir. Bu nedenle Türkiye’nin yakın tarihini derinden etkileyen en önemli olaylardan biridir. Deprem gerek büyüklük, gerek etkilediği alanın genişliği, gerekse sebep olduğu maddî kayıplar açısından son yüzyılın en büyük depremlerinden biridir. Depremin Türkiye’nin önemli bir sanayi bölgesi olan Marmara Bölgesi’nde meydana gelmiş ve çok geniş bir coğrafyayı etkilemiş olması, ülkede büyük sıkıntılara neden olmuştur.

DÜZCE 1999 DEPREMİ

Düzce’de 12 Kasım 1999’da 7,2 büyüklüğündeki deprem 30 saniye sürdü. Birçok ilde etkili olan deprem, Ukrayna’dan bile hissedildi. Söz konusu depremde 894 kişi hayatını kaybetti, 2 bin 679 kişi yaralandı ve binlerce kişi evsiz kaldı. Düzce Afet ve Acil Durum Müdürlüğü verilerine göre, 1999’daki depremlerde Düzce genelinde 16 bin 666 konut, 3 bin 837 iş yeri ağır hasar gördü, 10 bin 968 konut ile 2 bin 573 iş yerinde orta hasar, 13 bin 70 konut ve 1606 iş yerinde ise az hasar tespit edildi.

VAN 2011 DEPREMLERİ

Van’ın Tabanlı ilçesi merkezli 23 Ekim 2011’de 7,2 büyüklüğündeki deprem 25 saniye sürdü ve 601 kişi öldü. Kurtarma çalışmalarına yurt içinden 140 ekip, 4 bin 418 kişiyle katıldı. Dünyadan 10 ülke de 12 ekiple çalışmalara destek verdi. Van, 9 Kasım 2011’de saat 21.23’te büyük bir depremle daha sarsıldı. Merkez üssü Edremit ilçesi olan 5,6 büyüklüğündeki depremde 2’si otel olmak üzere 25 bina yıkıldı. Sonuç itibarıyla Türkiye’nin bulunduğu coğrafya, 1500’lü yıllardan itibaren çeşitli zamanlarda 7 ve üstü büyüklüğünde 23 depremle sarsıldı.

AYVACIK DEPREMİ

Öte yandan, büyüklüğü 7’nin altında ancak etkisi şiddetli olan depremler de meydana geldi. Ege Denizi’nde Bodrum ve Kos açıklarında 21 Temmuz 2017’de 6,6 büyüklüğünde deprem oldu. Aynı gün 200’e yakın artçı sarsıntı yaşanırken, Bodrum ve diğer tatil merkezlerinde binlerce kişi sabaha kadar uyuyamadı ve geceyi sokakta geçirdi.

Gümbet çevresinde çok sayıda tekne alabora olurken, sokakları basan sular araçları da sürükledi.

20 Şubat 2019’da Marmara Bölgesi genelinde hissedilen, merkez üssü Çanakkale’nin Ayvacık ilçesi olan 5 büyüklüğünde deprem meydana geldi. Bu deprem İstanbul, Bursa, Balıkesir, Çanakkale, Edirne ve çevre illerde de hissedildi.

Farklı köylerde yaklaşık 10 evde küçük çapta hasara neden olan sarsıntının ardından bölgede büyüklükleri 1 ile 3,6 arasında 46 artçı sarsıntı meydana geldi.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir